logo

Watermolenlandschappen door de eeuwen heen

woensdag 18 mei 2022 om 20.00 uur in Den Draai te Zeilberg

Verreweg de meeste, nog bestaande watermolens in Nederland zijn te vinden in Zuidelijk Nederland. 

In het eerste deel van zijn presentatie gaat hij in op de herkomst en ouderdom van de watermolens in de regio. Wie in de archieven duikt vindt al snel allerlei aanwijzingen voor de aanwezigheid van talloze watermolens, ook voor Zuidoost-Nederland. De oudste meldingen dateren hier al van de 8e en 9e eeuw. Maar de geschiedenis van de watermolen gaat nog veel verder terug, tot in de Romeinse tijd. Ook daar wordt bij stil gestaan. 

Al vanouds hebben watermolens een wezenlijke invloed gehad op het landgebruik in de Europese beekdalen door de mens en het functioneren van water- en ecosystemen. Watermolens stuwden ten slotte het water op om te kunnen functioneren. Daardoor zijn de beekdalen veel sterker beïnvloed door menselijk handelen dan lange tijd werd gedacht. De landschappelijke en ecologische consequenties van de molens; of wel het watermolenlandschap, dat verschillende verschijningsvormen kan hebben, zal worden toegelicht aan de hand van verschillende voorbeelden uit Limburg en Noord-Brabant, en een blik over de grens wordt zeker niet uitgesloten.

Tot voor kort raakten steevast ecologie en cultuurhistorie totaal onnodig met elkaar in conflict. In heel Europa heeft dat al geleid tot de totale ontmanteling van talloze molens. De spreker pleit al jaren voor een meer geïntegreerde aanpak bij het oplossen deze ‘problemen’. Een waarbij ecologie en cultuurhistorie juist samen optrekken: Gelukkig lijkt dat in Nederland sinds kort op gang te komen. 

Over de spreker

Hans de Mars (Bussum 1960) is senior-adviseur ecohydrologie & landschapsontwikkeling bij Royal HaskoningDHV. Hij studeerde biologie aan de Universiteit van Utrecht en promoveerde daar in 1996 op de ecohydrologische en bodemchemische dynamiek in West-Nederlandse en Poolse veengebieden. In zijn huidige functie ontwikkelde en begeleide hij tal van gebiedsvisies, systeemanalyses, natuurontwikkelings- en verdrogingsbestrijdingsprojecten, beek(dal)herstelprogramma’s vooral in Zuidelijk Nederland en Vlaanderen. 

Vanaf 2005 integreerde hij het watermolen-erfgoed in zijn adviezen en ontwikkelde hij het concept van de watermolenlandschappen, een methodiek om watermolens en hun omgeving ruimtelijk te kunnen begrenzen en te waarderen. Daarmee brak hij tevens een lans voor dit bijzondere erfgoed binnen het hedendaagse waterbeheer en natuurherstel. Inmiddels wordt dit concept niet alleen gedragen binnen de provincies Limburg en Noord-Brabant maar heeft het ook ingang gevonden bij de Rijksdienst voor Cultureel erfgoed.

Naast zijn reguliere werkzaamheden is lid van de Beheercommissie van het Limburgs Landschap en lid van het OBN-Deskundigen team Heuvelland inzake beheer- en onderzoeksvraagstukken voor de Zuid-Limburgse Natura2000 gebieden.