logo

Verslag lezing Tekens van (bij)geloof op gebouwen 

Verslag van de lezing door Marc Robben, gehouden op woensdag 15 mei 2019  om 20.00 uur in de kleine zaal van het cultuurcentrum in Deurne. 


Met ruim 40 bezoekers was de zaal maar matig gevuld. Dat was jammer, zeker voor onze Belgische spreker, die een hele reis gemaakt had. Marc legt uit, waar we het vanavond precies over gaan hebben, n.l. de metselaarstekens op oude gebouwen. Metselaarstekens zijn niet de inscripties, die de bouwers achterlieten , als een soort handtekening van zichzelf. Het betreft symbolen, die in het muren werden ingemetseld  door donkere stenen tussen de lichtere te zetten.  Alhoewel we hier geen bewijs voor vinden in de geschriften, moeten ze wel in opdracht van de bouwheer/eigenaar aangebracht zijn.  Wij moeten ons realiseren, dat wij in 2019 deze symbolen niet meer kunnen verklaren. Zodra dat we dat proberen wordt het giswerk. 


Alhoewel deze tekens ertoe uitnodigen om dat wel te doen, staan ze ver van ons af, hoogstwaarschijnlijk zijn het de resten van een geloof uit de animistische tijd van de mensheid. In grote lijnen kent de mens 3 grote ontwikkelingen in zijn religie. Van animistisch,  ieder ding en levend wezen, zelfs het weer heeft een ziel en een karakter. De mens maakt daar onderdeel van uit en is er afhankelijk van. De grote vraag is dan: hoe krijg je , als mens grip op dit grote natuurgebeuren.  Hieruit is het polythe´sme ontstaan.  Grote krachten krijgen een persoonlijkheid en worden aanbeden om voor de mens een voorspoedig leven te bewerkstelligen. Het animisme wordt niet losgelaten en blijft bestaan in een geestenwereld.  Vanuit het polythe´sme groeit de mens naar een monothe´sme. Er is maar 1 God en de anderen zijn valse goden. Het Christendom en de Islam zijn hier voorbeelden van. Maar zelfs bij het afwijzen van de vele goden en geesten, blijft het geloof in hen bestaan. En ook het verlangen om de geesten te vriend te houden. Baat het niet, dan schaadt het niet. Het grote verschil met het zuiver animisme is dat de mens in zijn animistische periode, niet strikt in goed en kwaad denkt. Het gaat in elkaar over. De monothe´stische mens denkt vaak dualistisch, d.w.z. zwart-wit, goed en kwaad, God en de duivel enz.  Tot WO2 blijft dit dualistisch denken dominerend in Europa.

 

Maar ondanks die ontwikkelingen blijft het geloof in geesten bestaan, geesten die je kunnen helpen, maar ook duivels, die je  beter uit de buurt kunt houden.  Herkenbaar zijn de vele schutsheiligen in het katholieke geloof. 

De metselaarstekens zijn beschermtekens ( wij weten niet meer waartegen)  de elementen? inbraak? Brand?  

Er zijn er meerdere en ze zijn ook herkenbaar.  Ze staan meer dan levensgroot in de muren van bijna alle oude gebouwen om ons heen. Als ze je eenmaal opvallen, ziet iedereen ze ook overal.  Ik noem er een paar, omdat het voor mij onmogelijk is om ze u in dit verslag te laten zien, wijs ik op de overeenkomst van sommige tekens met het runenschrift. Maar nogmaals, wij weten niet meer zeker of de betekenis van de runen overeenkomt met de metselaarstekens.  Je vindt, andrieskruisen,  ruiten, het odalteken,  de krakeling,  harten ( gemaakt van rechte lijnen), doorboorde harten, kelken (Dagaz), een soort damborden , het molenspel, een donderbezem, een toverknoop (een tekening van 5 ruiten, gemaakt van een lijn)  een calvarieberg etc. 


Behalve de van stenen ingemetselde figuren kunnen we ook andere zaken in muren vinden. Een steen, gebeeldhouwd is. Vaak een "groene manö , of een masker. En natuurlijk ingemetselde kruisen. Het sedum en het donderkruid op de daken, was het kruid van de God Donar. De muurankers, die nodig waren om een gebouw overeind te houden zitten vol met beschermende symbolen. Ze zijn overal. Toen we stenen daken gingen maken werkten we de nok af met loden kruisbloemen. 

 

Na 1700 worden de tekens steeds meer gebruikt als versiering en raakt de betekenis verloren. We vinden daarom ook toepassingen in jonge gebouwen. Erg mooi soms, maar zeker niet bedoeld als bescherming.  Marc Robben sluit de avond af en wijst ons op de mogelijkheid om meer te weten te komen. Op de website www.graafschaploon.be  kunnen we alles nog eens rustig bekijken en meer te weten komen. Bijvoorbeeld, waar u bij u in de buurt moet zoeken en wat er te vinden is. Als u ge´nteresseerd bent geraak door de lezing van Marc Robben, kan ik u deze site aanbevelen. Het staat er allemaal. 

 

Tot zover dit verslag van een boeiende lezing,


Werkgroep Lezingen en Excursies

Marie-José Sluijsmans