logo

Verslag lezing De Middeleeuwen vanuit historische bronnen 

Verslag van de lezing door Arnoud-Jan Bijsterveld gehouden op woensdag 17 april 2019 in het cultuurcentrum in Deurne.

 

De avond werd bezocht door ongeveer 45-50 personen. Arnoud-Jan vertelt eerst iets over de valkuilen bij onze zoektocht naar het leven in de Middeleeuwen. Eén valkuil is, het gevoel dat wij hebben, dat wij deze periode en zijn mensen makkelijk kunnen begrijpen. We hebben nog zoveel zaken in ons midden uit hun tijd. Huizen, balkengeraamtes van huizen en boerderijen, het stadsplan van de oude centra in veel van onze steden en er werd ook toen van alles opgeschreven! 

Maar als we ons realiseren dat we de mens van 300 jaar geleden al moeilijk begrijpen, dan geldt dat zeker voor mensen uit nog vroegere periodes. En ook: de historische bronnen hebben zo hun beperkingen. Er werd alleen opgeschreven wat nodig was. En vooral de upper-class had die behoefte. Zij konden zo hun afspraken, contracten, erfenissen regelen. De geschreven bronnen werpen vooral een licht op de bezittende klasse. De doorsnee burger en zijn dagelijks leven komt niet of nauwelijks in het vizier. We hebben dus maar heel beperkt  puzzelstukjes en proberen een beeld te krijgen van een hele grote puzzel. 



Verder is er het gevaar dat we teveel gaan interpreteren. En dat dus ons eigen invulling "de waarheidĒ wordt. De spreker geeft hier een aantal voorbeelden van. Eén zal ik noemen: De gouden helm uit Helenaveen. Van het begin af is de interpretatie, dat deze hem samen met de Romeinse officier, die hem bij zich had verdronken is in de Peel. De onderzoeken met de kennis vannu wijzen meer naar een helm die geofferd is aan de goden, door deze in de vennen van de Peel te gooien. In het verlengde van deze valkuil ligt het wishfull thinking. We vinden bijv de resten van een verhoging met paalgaten van een gebouw. We vinden liever een kasteel, dan een grote schuur. Dus dan is de verhoging met de paalgaten een kasteel. 


Maar toch, alle vondsten en bronnen zijn waardevol en als we met het voorafgaande in ons hoofd aan de slag gaan, ontdekken en leren we heel veel. Kleine stukjes tekst op een grafkruis geven meer duidelijkheid over de politieke situatie in een regio. We hebben een grafkruis waarop staat dat Humbert in 1086 aartsdiaken was van TexandriŽ. (Ongeveer het huidige Belgisch en Nederlands Brabant). Als we dat weten, dan weten we ook dat de bisschop van Luik bezig was om zijn invloed te vergroten in dit gebied. Want Humbert hoorde bij hem en dat weten we uit andere geschreven bronnen.


Uit de historische bronnen blijkt ook hoe kerk en wereldlijk gezag samenwerkten om in de tijd van Willibrord steeds verder noordelijk Europa binnen te dringen. De Frankische machtshebbers hadden belang bij de kerstening. Uit de vele verdragen, schenkingen blijkt dat zonneklaar. Willibrord en zijn medebroeders waren consuls van de Frankisch-Christelijke beschaving. Uit de archieven van de abdij van Echternach blijkt dat zonneklaar. Zij bezit o.a. gronden en kloosters rond Deurne-Bakel, krijgt daar belasting van en bemoeit zich met de organisatie van hun eigendommen in TexandriŽ. Maar naast Echternach zijn er meer grote abdijen, die hier invloed willen hebben. De abdij van St. Truiden (onder Hasselt) is er één van.  Het voorafgaande  betreft de macht van de kloosters, maar ook de kerk had zijn belangen. Het bisdom Luik (grof gesteld het gebied vanaf Noord-Frankrijk tot de grote rivieren) had zijn bisdom verdeeld in 7 aartsdiakonieŽn. Iedere aartsdiakonie bestond weer uit 7 diakonieŽn. Maar ook de bisschoppen van nabijgelegen bisdommen speelden hetzelfde machtspelletje. Keulen en Utrecht wilden ook wel krenten uit de pap van het bisdom Luik. 


Na de pauze gaat Arnoud-Jan even nog wat dieper in op de ontwikkelingen van het gebied, gezien vanuit de wereldlijke heersers. Brabant komt voort uit het Hertogdom Neder-Lotharingen. Het Noordelijk stuk van het Middenrijk, dat was ontstaan doordat de 3 zonen van Karel de Grote het rijk van hun vader in 3 zones verdeeld hadden.( De grenzen liepen grofweg Noord-Zuid.) Lotharingen werd al snel opgedeeld door de beide buitenste rijken.  


Vanaf 1.000 NC krijgen we via de archieven ook meer zicht op de lage adel. En we zien hier ook een gevecht om de macht, via aankoop, via huwelijk, via politiek overleg en via oorlog. Allemaal vastgelegd in documenten. Enkelen ervan passeren deze avond. Enkele voorbeelden: Oorkonde over het voogdschot, de teksten over St Oda in St. Oedenrode, de kroniek van St Truiden, Een tekst over een verzoek aan de bisschop van Luik etc. 



De spreker beŽindigt zijn verhaal. Het is tijd. Maar voor het gehoor had hij best nog even door mogen gaan. Met een bedankje en een aankondiging van de volgende lezing, 15 mei sluit Klaas Hendriks de avond af. Jan Adraans herinnert ons aan de clubkascampagne en dan is de avond echt voorbij.

 

Verslag en foto's : Marie-José Sluijsmans