logo

Eerder nieuws van 2017


Bestuur Brabants Heem komt op bezoek

Zaterdag 29 juli bezoeken de bestuursleden van Brabants Heem en hun partners Deurne. Voor het jaarlijkse uitstapje heeft de organisator voor Deurne als reisdoel gekozen. Het thema van het bezoek is: De Peel; in de voetsporen van Toon Kortooms en Antoon Coolen. De dagexcursie start in ons Heemhuis, waar het gezelschap door Leny Hendriks en Pieter Koolen ontvangen worden met koffie en koek. Zij zullen een rondleiding verzorgen en de geschiedenis van onze Heemkundekring en ons Heemhuis toelichten. Daarna wordt samen een bezoek gebracht aan Museum De Wieger. Daar is de vaste tentoonstelling over de arts/schilder Hendrik Wiegersma te zien met extra aandacht in de vorm van portretten voor zijn honderd jaar geleden gesloten huwelijk met Nel Daniëls. En ook de bijzondere expositie Beautiful Stranger met werk van hedendaagse Arabische en Iraanse kunstenaars.


Maandag-Wasdag herleeft voor even in het Heemhuis


Thea Mansvelders opende de tentoonstelling Maandag-Wasdag, die nog tot en met 11 juni in het Heemhuis te zien is. In blauwe trui naast haar: contactpersoon Rob Berkvens van de werkgroep Tentoonstellingen.

Zondag 12 maart opende Thea Mansvelders van museum M’n Hökske op de haar eigen enthousiaste manier de nieuwe tentoonstelling Maandag-Wasdag in het Heemhuis aan de Stationsstraat 73 in Deurne. Met de wasmachines van tegenwoordig is kleding en textiel wassen een fluitje van een cent vergeleken met de inspanningen die daar vroeger in een vaak groot gezin voor geleverd moesten worden. De Heemkundekring Deurne staat daar met deze tentoonstelling even bij stil. 

Bij binnenkomst in het Heemhuis waan je je meteen terug in de eerste helft van de vorige eeuw. Was hangt boven je hoofd te drogen en om de potkachel, waarop de strijkijzers staan op te warmen, hangt de was aan een droogrek. De ouderen onder ons herkennen vast die situatie uit een ver verleden. In de vitrinekasten allerlei attributen die de huisvrouw van toen gebruikte om de was weer vlekkeloos schoon en kraakhelder wit te krijgen. Bij dat laatste hielp natuurlijk wel het Reckitt Blue.
Zoals nu een wasje even tussendoor door de machine gedaan wordt en de was vervolgens na een poosje in de wasdroger weer schoon in de kast gelegd kan worden, daar was vroeger geen sprake van. Het wassen nam vaak een hele dag in beslag; de avond ervoor werd de witte was al gekookt, de volgende morgen op het wasbord gewassen, in teilen gespoeld, uitgewrongen, opgehangen of op de bleek te drogen gelegd. In datzelfde, nog warme water, kwam vervolgens de bonte was aan de beurt. En bij slecht weer duurde die wasdag nog een dag langer, want dan moesten al die natte lappen en kledingstukken ook nog binnen gedroogd worden.
Over zuinigheid gesproken: het waswater was vele levens beschoren. Na de was werd het nog gebruikt om allerlei zaken als kinderstoelen, po’s en vloeren schoon te schrobben. Zonde om zomaar weg te spoelen in de ’zoei’… (afvoersloot).
Thea Mansvelders vertelde in gebloemde schort hoe het in haar herinnering allemaal in zijn werk ging. Ze demonstreerde het schaven van de ‘sunleegt’ (Sunlight)-zeep voor het sop waarin de was gekookt werd en verklaarde vervolgens de tentoonstelling voor geopend. Veel van de tentoongestelde attributen komen uit haar museumpje aan de Blasiusstraat 45 in Deurne-Zeilberg, dat per 1 april weer zijn deuren opent. 
Bij de tentoonstelling is een informatieboekje met anekdotes, vertellingen en foto’s verschenen. Het is voor 1 euro verkrijgbaar in het Heemhuis. De expositie is nog tot en met 11 juni te zien in het Heemhuis. Elke tweede en vierde zondag van de maand van 14.00 tot 17.00 uur en op dinsdag van 19.00 tot 21.00 uur. Gratis toegang. Vrijwillige bijdrage welkom.

Verslag en foto's: Nelly van Rijt
Zie ook de fotopagina

Veel belangstelling voor kraam Heemkundekring op Slingermarkt


Een intrigerend voorwerp, die palingsteker of aalschaar in de kraam van onze heemkundekring. Henk van de Kant, op de linker foto, vouwt het formulier met zijn oplossing dicht. Hij bleek de naam van het ijzeren voorwerp juist geraden te hebben en won de tweede prijs. 

De kraam van onze Heemkundekring op de Slingermarkt op Koningsdag trok veel belangstelling. Een mooie gelegenheid om nog eens de vele activiteiten van onze vereniging over het voetlicht te brengen en een laatste oproep te doen om te stemmen op onze heemkundekring in de Rabobank Clubkas Campagne. Er kon na afloop weer een leuk bedrag in de clubkas gestort worden uit de verkoop van overtollige boeken, Uytbeyndels, ansichtkaarten en foto’s in groot formaat van de etalagetentoonstellingen Tijdlijn Deurne I en II. Die overtollige boeken zijn voor spotprijsjes ook te koop via http://www.boekwinkeltjes.nl/v/deurania/ en voor de foto’s kan men elke tweede en vierde zondagmiddag  van de maand en elke dinsdag van 19.00 tot 21.00 uur ook terecht in het Heemhuis.

Prijsvraag
Uit onze Oudheidkamer -die momenteel na een complete opknapbeurt van ons Heemhuis aan de Stationsstraat 73- heringericht wordt, was een voorwerp te zien. Met het raden van de naam kon een prijs gewonnen worden. Het was een intrigerend voorwerp, dat leidde tot veel leuke gesprekken en ludieke suggesties zoals de staf van Neptunus en roervork van een bierbrouwer. Meer serieuze pogingen waren: turfsteker, pierenvanger en vleesopsteker. 
Bij het controleren van de inzendingen bleken echter slechts twee personen de juiste benaming van het 17e eeuwse ijzeren voorwerp te hebben geraden: palingsteker of aalschaar. De eerste prijs, een jaar gratis lidmaatschap van onze heemkundekring, is gewonnen door de heer T. Steevens. De tweede prijs, het boek Liefde en Leed over de Peel van M.P.J. van den Brand, is gewonnen door de heer Henk van de Kant. Toevallig had hij enkele maanden geleden een afbeelding van een palingsteker gezien in een boek over vissen. De prijswinnaars hebben hun prijzen inmiddels opgehaald.

Verslag en foto's: Nelly van Rijt

Herinneringen ophalen aan Maandag Wasdag


Op dinsdagmiddag 26 april kwam een tiental bewoners van het vorig jaar geopende Wilhelminahuis van Dagelijks Leven aan de Aaltje Reddingiusstraat in Deurne met  vier begeleiders op bezoek in het Heemhuis voor de tentoonstelling Maandag Wasdag. Dat bezoek was een succes.


Theo van Daele en Rob Berkvens hadden alles voorbereid om deze groep dementerende ouderen te ontvangen. Ze hadden wat materialen uit de vitrines gehaald en op tafel gelegd omdat een rondgang niet goed mogelijk was. Na koffie en thee met de vertrouwde peperkoek en cake van Jan van de Vijver  vertelde Rob wat over de wasmethoden van vroeger.  Dat gaf veel herkenning; vooral bij de vrouwen. Er werd spontaan gereageerd en men herinnerde zich nog hoe zwaar het wassen van de gezinswas destijds was in vergelijking met tegenwoordig. Een van de dames herinnerde zich ook de vuile stinkende sokken, die schoongewassen ook nog eens gestopt moesten worden.
Ze wisten nog precies hoe ze een wasbord moesten hanteren en konden zich nog de geur van de zeep herinneren. Voor Rob Berkvens had het bezoek nog een verrassing in petto: hij zag na vele jaren de moeder van een oude vriend terug.
Na bijna een uur vertrok de groep weer. Een tevreden organisatie achterlatend, die bovendien kon ervaren dat mede dankzij vrijwilligers een plezierig uitstapje voor deze ouderen mogelijk was.
Verslag en foto's Rob Berkvens

Veel belangstelling voor kraam Heemkundekring op Slingermarkt

Een intrigerend voorwerp, die palingsteker of aalschaar in de kraam van onze heemkundekring. Henk van de Kant, op de linker foto, vouwt het formulier met zijn oplossing dicht. Hij bleek de naam van het ijzeren voorwerp juist geraden te hebben en won de tweede prijs. 

De kraam van onze Heemkundekring op de Slingermarkt op Koningsdag trok veel belangstelling. Een mooie gelegenheid om nog eens de vele activiteiten van onze vereniging over het voetlicht te brengen en een laatste oproep te doen om te stemmen op onze heemkundekring in de Rabobank Clubkas Campagne. Er kon na afloop weer een leuk bedrag in de clubkas gestort worden uit de verkoop van overtollige boeken, Uytbeyndels, ansichtkaarten en foto’s in groot formaat van de etalagetentoonstellingen Tijdlijn Deurne I en II. Die overtollige boeken zijn voor spotprijsjes ook te koop via http://www.boekwinkeltjes.nl/v/deurania/ en voor de foto’s kan men elke tweede en vierde zondagmiddag  van de maand en elke dinsdag van 19.00 tot 21.00 uur ook terecht in het Heemhuis.

Prijsvraag
Uit onze Oudheidkamer -die momenteel na een complete opknapbeurt van ons Heemhuis aan de Stationsstraat 73- heringericht wordt, was een voorwerp te zien. Met het raden van de naam kon een prijs gewonnen worden. Het was een intrigerend voorwerp, dat leidde tot veel leuke gesprekken en ludieke suggesties zoals de staf van Neptunus en roervork van een bierbrouwer. Meer serieuze pogingen waren: turfsteker, pierenvanger en vleesopsteker. 
Bij het controleren van de inzendingen bleken echter slechts twee personen de juiste benaming van het 17e eeuwse ijzeren voorwerp te hebben geraden: palingsteker of aalschaar. De eerste prijs, een jaar gratis lidmaatschap van onze heemkundekring, is gewonnen door de heer T. Steevens. De tweede prijs, het boek Liefde en Leed over de Peel van M.P.J. van den Brand, is gewonnen door de heer Henk van de Kant. Toevallig had hij enkele maanden geleden een afbeelding van een palingsteker gezien in een boek over vissen. De prijswinnaars hebben hun prijzen inmiddels opgehaald.

Verslag en foto's: Nelly van Rijt

Bezoek J.P. Thijsse College uit Castricum aan Deurne


Links: de leerlingen tijdens de uiteenzetting van Maria Berkers van Stop De Stank (Foto: Pieter Koolen). Rechts: beugelen in de tuin van het heemhuis (Foto: docent: Ferry Haan)

Op donderdag 20 april 2017 heeft de international business class van het J.P. Thijsse College uit Castricum wederom een bezoek gebracht aan Deurne. De leerlingen en docente kregen een rondleiding door Helenaveen en Griendtsveen met een uitstapje naar het militair kerkhof in Ysselsteyn. Tijdens een bezoek aan het heemhuis gaf Maria Berkers van Stop De Stank een uiteenzetting over de gevolgen van de intensieve veehouderij, waarna er werd gebeugeld en de archeologiekelder bekeken.

In 2009 werd bij het landelijk economie-examen een opgave opgenomen over de bekerwedstrijd SV Deurne-Feijenoord. Deze opgave was voor de economieleraren van het college aanleiding om vanaf toen elke opgave in een proefwerk betrekking te laten hebben op Deurne.
M.a.w. elke proefwerkvraag wordt ‘verdeurniseerd’. Dit gaat zo ver dat als leerlingen een foto kunnen overleggen waarop zij bij een bord van de bebouwde kom van Deurne staan zij bij een proefwerk 0,2 punt extra krijgen. Het economielokaal is ingericht met Deurnese attributen. Ook hebben zij een abonnement op het Weekblad voor Deurne en de nieuwsbrief van Stop de Stank. 

Dit bezoek was inmiddels het derde aan Deurne. In 2013 werden het gemeentehuis en SV Deurne bezocht. In 2015 verzorgden de heemkundeleden Ludo Boeije en Pieter Koolen een rondleiding door Deurne. Donderdag 20m april werden leerlingen en docenten na een bedrijfsbezoek aan een recyclingbedrijf in Duitsland door Maria Berkers van Stop de Stank en Peter van de Westerlo van onze heemkundekring opgewacht aan de afrit van de A67 bij Liessel.
Tijdens een rit door Helenaveen en over de Soemeersingel richting Griendtsveen werd het ontstaan van deze twee dorpen toegelicht. Zowel de leraren als de leerlingen verbaasden zich over de aanwezigheid van de bajonetbocht in de Helenavaart en de op een steenworp afstand van elkaar gelegen twee kanalen en het ontstaan daarvan door de controverse tussen de familie Van de Griendt en de gemeente Deurne.

Bij de Halte werd uitgelegd dat op deze plek een keerbrug had gelegen omdat hier vroeger een station lag. Dat station was het eindpunt voor veel treinen en ooit het grootste station van Nederland qua goederenvervoer. 

Vervolgens ging het over de Timmermannsweg naar het militair oorlogskerkhof in Ysselsteyn. Hier werd een korte stop gemaakt. De jeugd was diep onder de indruk van de aanblik van het 28 hectare grote terrein met de grafmonumenten van 31.600 gesneuvelde Duitse militairen.
De rit ging verder via het buitengebied van Deurne waarbij gewezen werd op het tuinbouwgebied in ontwikkeling en de economisch strop voor Deurne en de provincie als dit door aangescherpte normen wellicht geen doorgang vindt. Ook werd duidelijk gemaakt wat een grote veehouderij twintig jaar geleden was en hoe nietig die omvang was ten opzichte van een modern bedrijf.

Om circa 16.00 uur kwam het gezelschap aan bij het heemhuis waar het door Theo van Daele, Hans van Hoek en Pieter Koolen ontvangen werd met koffie en een snèèj peperkoek.  Maria Berkers legde aanschouwelijk uit wat de intensieve veehouderij aan problemen voor Deurne en omgeving meebracht en gaf de leerlingen de opdracht om de politiek een gefundeerd advies te geven over hoe verder om te gaan met intensieve veehouderij.

Na deze ingelaste economieles was het tijd voor ontspanning en werd er onder aanmoediging van de anderen en begeleiding door Pieter door enkele leerlingen gebeugeld.  Anderen bezochten de archeologietentoonstelling of bekeken het heemhuis.
Rond 17.30 uur vertrok het gezelschap richting Asten. Bij de grens met Deurne werd uiteraard nog een groepsfoto bij een plaatsnaambord van Deurne gemaakt. Het Brabantse bezoek werd afgesloten bij een ‘Mexicaans’ restaurant met de toezegging dat in de toekomst ongetwijfeld Deurne weer aangedaan wordt.
Verslag: Peter van de Westerlo

De gevolgen van de geologische eigenschappen van de Peelregio voor het gebied belicht

Frans Swinkels

Op woensdag 19 april hield Frans Swinkels, werkzaam bij de Brabantse Milieufederatie,  in het Cultuurcentrum een lezing over de geologische gesteldheid van de Peelregio. Hij schetste op boeiende wijze hoe het breukenpatroon bepalend was en is voor de waterhuishouding, het wegen- en waterwegenpatroon, de mijnbouw, de biodiversiteit en ontwikkeling van duurzame landbouw. Hij noemde de geologische processen die in onze aardbodem plaatsvinden en in de loop van miljoenen jaren vormgaven aan de aarde. Processen die nog steeds doorgaan, gepaard gaan met enorme krachten en mede bepalend zijn voor de toekomst  van de Peelregio en ons hele continent. 
Ook vestigde hij de aandacht op allerlei facetten in het landschap, die we zelf dagelijks kunnen waarnemen en een regelrecht gevolg zijn van de breuken. Het meest spectaculair is het wijstverschijnsel, waarbij het water van de Peelhorst aan de oppervlakte komt en over de breuklijn stroomt, gepaard gaand met oxidatie van de ijzerzouten en neerslag van ijzerroest. Maar ook terrasvorming in het landschap, de loop van oude landwegen, de hoogte van het grondwater, de ligging van watermolens en kastelen, de kleur van het beekwater en de diversiteit van de flora hangen dikwijls nauw samen met ons bodemprofiel.
Verslag en foto: Pieter Koolen

Tot 31 mei aanmelden voor Heemdagen in Cranendonck

Donderdag 3 en vrijdag 4 augustus wordt de 69e editie van de Brantse Heemdagen gehouden in Cranendonk. De kosten bedragen 95 euro p.p.. Er worden maximaal honderd deelnemers toegelaten.
Klik op onderstaande links voor meer informatie 

Lezing Ria Berkvens op 17 mei: 

De Romeinen in het oosten van Noord-Brabant: deel van een wereldrijk


Links: Romeinse villa van Hoogeloon (bron: M. Kriek, VUhbs). Midden: Romeins landschap Hoogeloon. Rechts: Romeinse tempel in het Archeon

Woensdag 17 mei verzorgt archeoloog Ria Berkvens voor onze heemkundekring de lezing: De Romeinen in het oosten van Noord-Brabant: deel van een wereldrijk. Aanvang 20.00 uur in Cultuurcentrum Martien van Doorne in Deurne. Gratis toegang voor leden. Entree voor andere belangstellenden € 2,50

De afgelopen 20 jaar zijn in het oosten van Noord-Brabant diverse opgravingen uitgevoerd in het kader van de nieuwe archeologie-wetgeving. Door de spreiding van het archeologisch onderzoek over heel het gebied is een beter beeld ontstaan van de aanwezigheid en de invloed van de Romeinen in Noord-Brabant. Het beeld dat het grootste deel van Oost-Brabant slechts bestond uit kleine rurale nederzettingen van enkele boerderijen met mensen die nog sterk doorleefde in ijzertijd tradities lijkt te moeten worden bijgesteld. Syntheseonderzoek naar de bewoningsontwikkeling van Oost-Brabant werpt nieuw licht op de bewoningsgeschiedenis in de Romeinse tijd in Oost-Brabant. Dat zal tijdens de lezing verder toegelicht worden.
De variatie in vorm en omvang van de tot nu bekende nederzettingen laat zien dat het nederzettingssysteem in de Romeinse tijd een grotere verscheidenheid en dynamiek kent dan tot nu toe werd aangenomen. Vooral na de vroeg-Romeinse tijd ontstond een nederzettingssysteem met meer planmatig uitgelegde nederzettingen en kavelindelingen waarbij waarschijnlijk ook de gronden rondom (opnieuw) ingedeeld werden. Al bestaande nederzettingen groeien fors in omvang en er ontstaan daarnaast nieuwe kleine maar ook grote al dan niet omsloten of open nederzettingen. Vermoedelijk was dit proces, net als de stichting van stedelijke centra als Nijmegen en Tongeren en tempels bij Empel en Kessel/Lith, vanuit de Romeinse overheid aangestuurd. De Romeinen lieten hun invloed daarmee duidelijk gelden op zowel de grensstreek rond de Limes als in het achterland van oostelijk Noord-Brabant. In de loop van de 1e en 2e eeuw stichten de Romeinen in dit achterland diverse nieuwe nederzettingen en villa’s (boerenbedrijven) voor de productie van voedsel voor het leger aan de grens en de nieuw gestichte steden en dorpen. Bewijzen hiervoor zien we terug in de strakke uitleg van de nederzettingen, de toegepaste maatvoering en het gebruik van nieuwe bouwmaterialen in nederzettingen als Nistelrode-Zwarte Molen, Lieshout-Nieuwenhof Noord en Hoogeloon-Kerkakkers. In Uden-Noord is de nederzetting vanaf de tweede helft van de tweede eeuw structureel ingedeeld in langgerekte kavels met erven, waarbij verbouwingen en herbouw op hetzelfde kavel plaatsvinden. Deze verdeling in kavels doet denken aan de aanleg van de vici in Cuijk en Venlo waarbij eenzelfde patroon van langgerekte erven volgens een vaste maatvoering en gelijke oriëntatie te zien is. De indeling hangt vermoedelijk samen met de invoering van het individueel grondbezit waarbij het gebruik van gronden aan banden werd gelegd. Het grootste gebouw in nederzetting Nistelrode-Zwarte Molen doet sterk denken aan een eenvoudige, regionale vorm van een Romeinse stenen villa. Nieuw onderzoek in Hoogeloon gaat uit van grootschalige productie van rundvlees waarbij het villaterrein ook fungeerde als een centraal distributiecentrum. Het lijkt erop dat de Romeinen bewust grootschalige nederzettingen in de vorm van Romeinse villa’s (met en zonder steenbouw) stichtten speciaal gericht op bijvoorbeeld het winnen van ijzer(oer) of de productie van vlees.
Het samenvattende beeld van de bewoning in de Romeinse tijd is te omschrijven als een kort maar krachtig  bestaan -dat opkwam in de eerste eeuw voor Chr. door bewuste verplaatsing van Germaanse volkeren na de verovering door Caesar en een sterke welvaart kende van circa 50 tot en met 250 na Chr. Halverwege de derde eeuw stortte het weer als een kaartenhuis in elkaar door politieke machtsstrijd en de daarmee gepaard gaande mobilisatie van de bevolking.

Zondag 7 mei:

Bekendmaking opbrengst Rabobank Clubkas Campagne voor de clubkas

Zondag 7 mei wordt op de Markt in Deurne tussen 16.45 en 18.30 uur bekend gemaakt wat de opbrengst van de Rabobank Clubkas Campagne voor onze heemkundekring is. In totaal hebben 439 clubs in Deurne, Asten, Someren en Mierlo, het werkgebied van Rabobank Peelland Zuid, zich ingeschreven voor de campagne. Er is 275.000 euro te verdelen over de verenigingen op basis van het aantal stemmen dat op een vereniging is uitgebracht. Mocht u op onze heemkundekring hebben gestemd, dan willen wij u daarvoor nu alvast bedanken.

De bank maakt de uitslag tijdens een tour door de kernen bekend.

Stem in Rabobank Clubkas Campagne op Heemkundekring Deurne

 

Leden van de bank kunnen tijdens de Rabobank Clubkas Campagne van 6 tot 30 april op in totaal vijf verenigingen in het werkgebied van Rabobank Peelland Zuid elk één stem uitbrengen. Een veelvoud van verenigingen dingt mee naar uw stemmen! De bank heeft in 2017 275.000 euro te verdelen over  die verenigingen. Dat bedrag wordt gedeeld door het totaal uitgebrachte stemmen. Pas dan is duidelijk hoeveel euro u met uw stem aan uw vijf favoriete verenigingen heeft gegund en hoeveel euro een bepaalde vereniging krijgt. Aangemelde verenigingen mogen het bedrag gebruiken voor een vooraf omschreven doel binnen de vereniging.

Heemkundekring H.N. Ouwerling in Deurne wil de bijdrage gebruiken voor het opknappen en eventueel overkappen van de beugelbaan in de heemtuin achter het Heemhuis aan de Stationsstraat. Bij goed weer wordt tijdens de tweede en vierde zondagmiddag van de maand en op dinsdagavond door leden gebeugeld. Er staan ook elk jaar twee toernooien op het programma. 
Overigens staat het gebruik van de beugelbaan op afspraak  via info@heemkundekringdeurne.nl ook open voor niet-leden. Beugelen is een mooie bezigheid tijdens een familiefeestje of teambijeenkomst.  Voor dit soort gelegenheden kan tevens een arrangement afgesproken worden. Met bijvoorbeeld het in kaart brengen van uw familiegeschiedenis. Neem contact met ons op en kom eens beugelen. U houdt daarmee deze eeuwenoude traditionele balsport voor jong en oud, man en vrouw, in ere!

Stemmen
Leden van de bank krijgen per post een inlogcode om via de website van de bank hun stem uit te kunnen brengen. Laat uw stemmen en daarmee uw bijdragen voor de clubkas van vijf verenigingen niet verloren gaan! 

Wij vragen u dringend om een van uw stemmen aan onze Heemkundekring te geven en uw contacten te vragen dat ook te doen! U kunt daarvoor de brief in onderstaande link gebruiken.

In mei maakt Rabobank Peelland Zuid tijdens een roadshow door de kernen in Deurne, Asten, Someren en Mierlo bekend hoeveel euro deelnemende verenigingen ontvangen.

Heemkundekring H.N. Ouwerling bedankt u bij voorbaat voor uw stem


Lezing door Frans Swinkels op 19 april

De Peelregio en zijn breuken, een landschap bepalende historie met toekomst? 

Woensdag 19 april verzorgt Frans Swinkels een lezing over de historie en het toekomstperspectief van de Peelregio in relatie tot de geologische gesteldheid van het gebied. Aanvang 20.00 uur in  Cultuurcentrum Martien van Doorne in Deurne. De toegang is gratis voor leden van Heemkundekring H.N. Ouwerling. Voor niet-leden is de toegangsprijs € 2,50.

De geologische opbouw van de Peelregio met de Peelhorst en Centrale Slenk en Slenk van Venlo is heel bepalend geweest voor niet alleen de natuurwaarden, maar ook voor de occupatie van het gebied. Het breukenpatroon is bepalend geweest voor waar de ontsluitingswegen, dorpen en gehuchten ontstonden, kastelen werden gebouwd, enz. 
De met de breuken samenhangende waterhuishouding en de stand van de techniek zijn, evenals de samenwerking om wateroverlast op te vangen, bepalend geweest voor de ontginning van de Peelregio. Pas bij een bepaald niveau van de techniek en een voldoende vraag naar nieuwe gronden, werd het rendabel om breuken te slechten en gronden te ontginnen. Naarmate de techniek vorderde, veranderde de schaal van de ontginningen.
In het licht van de klimaatverandering zal een gebied in de toekomst langer zijn ‘broek moeten gaan ophouden’. D.w.z. water vast gaan houden om droogteschade te voorkomen. De tektonische opbouw van de Peelregio en breukherstel kunnen hierin van grote betekenis gaan worden.
Frans Swinkels is werkzaam bij de Brabantse Milieufederatie en deskundige op het gebied van natuur, landschap en biodiversiteit.

Boeiende lezing over historie boerderijen in oostelijk Noord-Brabant


Jan Timmers tijdens zijn lezing. (Foto: Rob Berkvens)

Woensdagavond  15 maart hield Gemertenaar Jan Timmers in het Cultuurcentrum in Deurne een boeiende lezing over historische boerderijen. Ondanks de ongelukkig gekozen datum, het was immers ook de dag van de Tweede Kamerverkiezingen, viel  het bezoekersaantal van zo’n 65 personen niet tegen. 

Rob Berkvens van de organiserende werkgroep opende de avond met een introductie van de gerenommeerde spreker:  afgestudeerd  aan de TU Eindhoven in Technische Natuurkunde, redacteur nieuwsbrief Stichting De Brabantse Boerderij, bestuurslid Archeologisch Samenwerkingsverband, beleidsmedewerker Fontys Hogeschool en projectleider Cultuurhistorische projecten in Gemert-Bakel.
Jan Timmers deed op overzichtelijke wijze de ontwikkeling van het zogenaamde hallenhuis naar de langgevelboerderij uit de doeken. Ook toonde hij hierbij vele passende plaatjes. Het doet de toehoorder vaak deugd  als afbeeldingen de tekst ondersteunen, het helpt hem ook beter bij de les te blijven.  Wel moet men hierbij opmerken dat het onderwerp zich bij uitstek leende voor het laten zien van veel plaatjes.
De eerste boerderijen worden hallenhuizen genoemd en ontstonden in de loop van de 13e eeuw. Het oudste nog bestaande voorbeeld hiervan is de Armenhoeve in Best uit 1263. We hebben het hier over een eikenhouten skeletbouw waar de gevels min of meer aanhingen. Het dak was van stro, niet van riet dat veel te kostbaar was.  Aanvankelijk waren de gevels van leem en hout; vanaf 1650 steeds vaker van steen. Gevels werden vaak vervangen. Zo kan het voorkomen dat op een muur een bouwjaartal staat aangegeven maar dat het houten skelet veel ouder is.
Een hallenhuis bestaat  in principe voor de ene helft uit woongedeelte en voor de andere helft uit stal, gescheiden door een muur. Men kwam het woongedeelte binnen via een deur aan de korte gevel. En kwam dan meteen in de grote woonruimte (den herd) terecht. In deze voorgevel bevond zich ook nog een groot raam en een paar kleinere raampjes.  In die herd was ook de stookplaats.
De stal was een potstal, waar het vee steeds hoger kwam te staan op eigen uitwerpselen en toegevoegd stro en plaggen. Die massa zorgde voor de zeer belangrijke mest.
Timmers schetste de ontwikkeling van dit hallenhuis. Er kwamen kwaliteitsverbeteringen, aan- en uitbouwen en de stookplaats van open vuur met een gat in het dak veranderde in gemetselde schouwen. 
De eerste langgevelboerderijen ontstonden omstreeks 1850. De voordeur bevond zich nu aan de lange gevel. Hierbij werden de stallen in het begin van de 20e eeuw ook aan gepast. Door de introductie van kunstmest werd stalmest minder essentieel.
Begin 1900 kwamen er naast de langgevelboerderijen ook andere types boerderijen in zwang. Die werden gebouwd door/voor nieuwkomers uit alle delen van ons land die hun kansen zagen bij de ontginning van de Peel. Men kan er in de buurt tal van voorbeelden van vinden, zoals de Koningshoeven in Helenaveen.
Ook haalde de spreker de foto van de legendarische Deurnese Hoeve Ten Velde op DeurneWiki aan.  Volgens Timmers kan die boerderij niet gebouwd zijn in 1886, zoals vermeld,  omdat het een typisch hallenhuis is en de boerderij dus ouder moet zijn. Na afloop bedankte Rob Berkvens Jan Timmers en wenste de bezoekers wel thuis.
Verslag: Klaas Hendriks

  
2 maart 2017:
Nieuwe schenkingen
 

Zie de schenking van Gerard Koster hieronder. (Foto's: Pieter Koolen)

• De heemkundekring van Gemert schonk het fraai geïllustreerde en heel informatieve boek van Paul Verhees, getiteld  Gemert erfgoed in het licht van nu.
• P. Peeters kreeg van iemand het boekje  Duitsche, Italiaansche, Britisch-Amerikaansche en Sovetrussische oorlogsvliegtuigen  en schonk het aan de heemkundekring.
• Gerard Koster, oud-Deurnenaar want hij verbleef van 1966 tot 1973 in Missiehuis St. Willibrord, vond op de wekelijkse Haagsche Boekenmarkt de brochure uit 1879, getiteld  De heraldiek op de tentoonstelling te Arnhem  door J.A. Koopman. Op zich geen boekwerkje dat binnen de focus van ons bibliotheek valt, maar hij besloot het werkje aan ons te schenken en wel om twee redenen: voorin bevindt zich zowel de naam van H.N. Ouwerling als het ex-libris van zijn jongste broer Frederik Ouwerling. Voorts bevinden zich in het boekje twee cahierbladzijden, waarop  in het handschrift van Hendrik Ouwerling enkele aanzetten tot gedichten en een tekst zijn geschreven. De teksten zijn onder de genoemde titel te lezen op Docudatadeurne. Zie voor het gedicht Het dorp van Ouwerling etc. ook Deurnewiki.
• Clemens Hendriks uit Liessel werd om hulp gevraagd bij het opruimen van een hoeveelheid oude boeken. Daarbij kwam ook een serie van 21 delen (waarvan deel 16 ontbreekt) van op A4 getypt dichtwerk van Jan Sloots, de biologieleraar  van het Pius XII/Peellandcollege tevoorschijn. Het gaat in totaal om 3076 bladzijden, waarvan deel 16 (blz. 2358 t/m 2495) ontbreekt. Clemens Hendriks schonk het dichtwerk aan onze bibliotheek. Onze heemkundekring houdt zich aanbevolen voor het ontbrekende deel van het typoscript!
• Van Rob Berkvens mochten wij een map ontvangen, getiteld Toelichtende beschrijving van het uitbreidingsplan. Het betreft het eerste naoorlogse uitbreidingsplan van 1948, met daarin opgenomen een aantal grafieken en tabellen alsmede een twaalftal foto's. Het geheel staat inmiddels op docudatadeurne, zie: http://www.docudatadeurne.nl/DocuDeurne/index.php?title=Toelichting_uitbreidingsplan_1948&redirect=no 

Voor de Oudheidkamer:
Schenkingen aan de Oudheidkamer in 2017; tot en met 18 maart 
Josée van der Loo-Peerbooms: waxinelicht met deksel
Frans Willems: bronzen penning Hub van Doorne, bedankt 23-5-1979
Diny Knijnenburg: 6 lijkkistschroeven kruis; 4 lijkkistschroeven bruin met afdekplaatje.
Jan van de Vijver: oude nietmachine, ponspers
Wandelaar uit Brouwhuis: pokkenbriefje van Th.G.M.Steeghs, 6 oct. 1943, door H. Wiegersma; bloedgroepkaart: A pos. 20 mei 1960
Wandelaar uit Brouwhuis: pokkenbriefje van Josephina Maria Rosalia Steeghs, 1 oct. 1942, door dokter R.C.M.Verhaegen
Jacques Moors: 3 medicijnflesjes Peerbooms drogisterij tel. 397: 99 % zuivere alcohol, glycerine, borax glycerine                                               
Emmy Boeije: bord met alle medailles van de Avondvierdaagse Deurne door de jaren heen.
Nel Roy: diverse filmspullen inclusief camera’s.
Familie Arts: 4 buizenradio’s; koffiemolen PeDe
Harrie Biemans: 7 oude houtboren voor booromslag, 4 cilinderboren
Jan van de Vijver: 4 stoelen met biezen zitting, vloerkleed
Thom van der Straaten: dvd Kortoomsdag  Griendtsveen 15-3-2008
Jan van de Vijver: blikken verkennersfluitje
Ludo Boeije: rekenliniaal met gebruiksaanwijzing, merk : Kent  7153 LL
Nico Vosmeer: tegeltje met tekening van het Oude Huis te Deurne (Klein Kasteel) in 1738.
Familie Botelen-Engels Liessel: 2 geborduurde bedienkleedjes met voorstelling van 2 grazende herten; 1 servet JHS
Jan van de Vijver: eikenhouten tafel 140 cm x 90 cm, 75½ cm hoog; geknoopt Smyrna tafelkleed 160 cm x 100 cm; doos met 5 poppen in klederdrachten; losse kleding; fotopapierdoosjes, diverse merken en formaten.

Afscheid, welkom en zilveren speld bij Algemene Ledenvergadering

Links: Leny Hendriks krijgt de zilveren speld van bestuurslid Harrie Boot van Brabants Heem. Midden: bestuurslid Theo van Daele, voorzitter Rob Berkvens en bestuurslid Henk van Straaten namen afscheid. Rechts: Het huidige bestuur, vlnr: Tom van der Straaten, Leny Hendriks, secretaris Karin Akkers, penningmeester Jan Adriaans, Nico Vosmeer en Catrien van Heugten. Henk Verbakel en Dick van Hooff ontbreken op deze foto.

De Algemene Ledenvergadering van 20 februari kende een belangwekkende agenda met naast de goedkeuring van de jaarstukken een bestuursverkiezing en een verrassing in de vorm van een zilveren speld van Brabants Heem voor bestuurslid Leny Hendriks.

Voorzitter Rob Berkvens  leidde de vergadering voor de laatste keer. Hij zou na negen jaar afscheid nemen van het bestuur. Na de mededelingen stak hij de loftrompet over de inzet en het vele werk dat bestuurslid Leny Hendriks al jaren verzet voor de heemkundekring. Hij somde een lange lijst op waaronder haar inzet voor de werkgroepen PR, Excursies en Tentoonstellingen en D’n Uytbeyndel. Daarnaast is zij verantwoordelijk voor de ledenadministratie, coördineert zij de bezorging van de papieren Nieuwsbrieven en D’n Uytbeyndel en de aanwezigheid van gastvrouwen en –heren op de open zondagmiddagen. Harrie Boot van Brabants Heem was naar ’t Trefpunt in Deurne gekomen om Leny Hendriks daarom de zilveren speld met oorkonde van Brabants Heem uit te reiken. 

Jaarverslag
Aan de hand van een powerpointpresentatie liet Rob Berkvens vervolgens met assistentie van Gerard van Houdt het jaar 2016 de revue passeren. Dat het tweetal daarbij verdwaalde tijdens de dagexcursie van 2016 leverde bij de ruim vijftig aanwezige leden enige hilariteit op. In het laatste jaar van het voorzitterschap van Rob Berkvens kregen heel wat zaken hun beslag. Zoals de afronding onder leiding van Theo van Daele van een grootscheepse verbouwing van het heemhuis. Een tevreden voorzitter aldus. Het gehele jaarverslag van bestuur en werkgroepen is binnenkort te lezen op onze website.

Financieel verslag
Ook penningmeester Jan Adriaans toonde zich tevreden over de financiële positie van de heemkundekring en de sluitende balans over 2016 en de begroting 2017. Zijn bijzondere erkentelijkheid sprak hij namens de heemkundekring uit richting Jan en Tiny Hohmann-van Doorne.  Omdat de verbouwing van het heemhuis danig in de papieren liep, verklaarden zij zich bereid de renovatie van het dak en de aanleg van een nieuwe toiletgroep voor hun rekening te nemen. Ook heeft de heemkundekring van de gemeente een subsidie van ruim duizend euro gekregen voor een cultuurproject in 2017 in het kader van muziek.
Toch was er met het oog op het lopende jaar ook enige reden voor bezorgdheid. Zo’n zestig leden hebben ondanks herinneringen in de Nieuwsbrief de contributie over 2017 nog niet betaald. Die bijdrage dient in het eerste kwartaal van het kalenderjaar voldaan te worden.  Verder heeft de Rabobank besloten de gang van zaken rond de Clubkascampagne zodanig te wijzigen dat van twee keer zoveel bankleden stemmen gewonnen moeten om de opbrengsten van de vorige jaren voor de heemkundekring te evenaren. Over het fijne hiervan volgt later meer informatie.
Hierna gaf Nico Docters van Leeuwen, mede namens Theo Sluijsmans als leden van de kascommissie, zijn goedkeuring aan het financieel jaarverslag. Theo Sluijsmans trad na twee jaar af als lid van deze commissie en werd opgevolgd door reservelid Jan Gerrits. Hij op zijn beurt werd tijdens de vergadering opgevolgd door Peter van de Westerlo.

Bestuursverkiezing 
Regulier aftredend waren Rob Berkvens, Theo van Daele, Henk van Straaten en Thom van der Straaten. Thom van der Straaten was herkiesbaar en werd bij acclamatie herkozen. Van de andere bestuursleden werd afscheid genomen. Waarderende woorden sprak Rob Berkvens, nog steeds als voorzitter, richting Henk van Straaten en Theo van Daele. Eerder deed Van Straaten al een stapje terug van secretaris naar bestuurslid, maar hij kan terugkijken op een gewaardeerde periode als bestuurslid. Datzelfde geldt zoals Rob Berkvens het verwoordde ook voor Theo van Daele die zich ook als ‘bouwpastoor’ bij de laatste verbouwing van het heemhuis bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt.  Beiden gaven te kennen het in hen gestelde vertrouwen bijzonder te hebben gewaardeerd. 
Theo van Daele bracht in zijn dankwoord nog even in herinnering hoe hij Rob Berkvens had weten ‘te strikken’ voor een bestuursfunctie binnen de heemkundekring. Zijn kwaliteiten schetsend maaide hij al heel wat gras voor de voeten van secretaris Karin Akkers weg. Zij was degene die namens het bestuur en de heemkundekring uiteindelijk Rob Berkvens bedankte voor zijn onvermoeibare inzet. Zeker is, dat mede dankzij Rob Berkvens de heemkundekring met al haar ontwikkelingen die enthousiaste leden de afgelopen jaren in gang hebben gezet, meer in de picture is gekomen bij de inwoners van Deurne en daarbuiten en naar een groter draagvlak en ook groter ledenaantal heeft kunnen groeien. Bloemen waren er als waardering voor alle vertrekkende bestuursleden.
Vervolgens werden Henk Verbakel en Catrien van Heugten, de door het bestuur voorgedragen kandidaten, bij acclamatie door de aanwezige leden tot bestuurslid gekozen. Helaas kon Henk Verbakel hierbij vanwege ziekte niet aanwezig zijn. In de bestuursvergadering van 20 maart zullen de bestuursleden uit hun midden een nieuwe voorzitter kiezen, waarna ook de diverse taakvelden van de bestuursleden herverdeeld zullen worden.  
Het muzikale, nostalgische optreden van troubadour Gerard van Kol uit Liessel besloot op een informele manier deze avond.
Verslag en foto's: Nelly van Rijt. Zie de fotopagina voor meer foto's.

Lezing 15 maart 2017 door Jan Timmers:

Historische boerderijen in soorten en maten


Links: Bakelseweg in Deurne. Rechts: Ruth in Vlierden

Woensdag 15 maart 2017 verzorgt Jan Timmers uit Gemert voor onze heemkundekring een lezing met de titel: Historische boerderijen in soorten en maten. Aanvang 20.00 uur in het Cultuurcentrum aan het Martinetplein in Deurne.

Oude boerderijen beginnen schaars te worden. Veel oude boerderijen hebben geen agrarische functie meer en zijn verbouwd tot woonhuis. Toch blijven ze gelukkig vaak herkenbaar als agrarisch gebouw, waarin woning en stal en soms ook een schuur gecombineerd waren onder één dak. Brabant staat bekend om haar langgevelboerderijen. Veel boerderijen in Brabant hebben ook die vorm. Dat komt omdat de langgevelboerderij een redelijk moderne vorm is van de agrarische gebouwen die we kennen. De langgevelboerderij is zo ongeveer het eindpunt in de ontwikkeling van de boerderij. In oostelijk Brabant komen meer soorten boerderijen voor. 
Voordat de langgevelboerderij haar intrede deed, bestonden er andere vormen en typen. In de lezing wordt ingegaan op de ontwikkeling van de boerderij in oostelijk Brabant. Vooral de laatste jaren is er veel bekend geworden over de constructie, maar ook over de ouderdom van de oudste boerderijen en die gaat verder terug dan we dachten. 
We beginnen in de middeleeuwen en zullen de ontwikkeling verder volgen. Het gaat over hallehuizen, hoekgevelboerderijen, kortgevels, krukhuizen en dwarshuizen. Ook na de introductie van de langgevelboerderij blijven er ontwikkelingen en ontstaan er weer allerlei varianten. En met de ontginning van de heide en het peelgebied introduceerden de ontginners ook nog soorten boerderijen vanuit andere delen van Nederland, die je in Oost-Brabant zelden ziet. 
We kijken door een historische bril naar de ontwikkeling van boerderijen. We gaan in op de constructie en de bouwvorm en op de rijke bouwgeschiedenis die sommige boerderijen blijken te hebben. Soms levert dat verrassende gezichtspunten op en gaan we anders kijken naar de gebouwde omgeving toen en nu.
Jan Timmers is al veel jaren actief op het gebied van lokale geschiedenis, archeologie en historische geografie, waarover hij regelmatig publiceert. De ontwikkeling van de boerderij in oostelijk Brabant is één van zijn favoriete onderwerpen. Op verzoek van de Stichting De Brabantse Boerderij schreef hij het historisch deel van het boek: Historische boerderijen van Peelland tot Land van Cuijk; handreikingen voor het behoud van het ruraal erfgoed. Ook leverde hij een belangrijke bijdrage aan het boek ’t Goet te Arle; over Nederlands oudste boerderij in Best. Jan Timmers is tevens redacteur van de Nieuwsbrief van deze stichting.

 
Lang was het: tobben aan de tobbe

Tentoonstelling Maandag-wasdag vanaf 12 maart


Links: Tijdens de oorlog geëvacueerd naar Bakel: wassen, stoppen, spoelen; vlnr: tante Miet Daniëls (zus van Jan), Ciska Daniëls en NN.
Rechts: Kornelia Gertruda (Korrie) Pardoel (1912-2002), dochter van Frederik Pardoel (1878-1959) en Petronella Bakker (1879-1959). In de tuin van de pastorie in Neerkant, waar zij werkzaam was als huishoudster. 

Op zondag 12 maart opent Thea Mansvelders, de enthousiaste eigenaar van  museumpje ’t Hökske in Deurne-Zeilberg, om 14.30 uur in het Heemhuis de nieuwe tentoonstelling Maandag-wasdag van Heemkundekring H.N. Ouwerling. Een tentoonstelling over de zwaarste klus in een huishouden tot de komst van de elektrische wasmachines en de wasmachinecombinaties: de wekelijkse wasdag. Het Heemhuis is open vanaf 14.00 uur.

Tot de jaren ’50 en ‘60 van de vorige eeuw was het ploeteren met teilen water, inweken, koken van de was op een gaspitje, raspen van de Sunlightzeep, schrobben op een wasbord, spoelen en wringen en dan eindelijk ophangen aan de waslijn.
Trots stond de huisvrouw van toen te glunderen als de was wapperend hing te drogen in de frisse wind. Maar dan was het leed nog niet geleden. Vergat ze om de wasdraad schoon te maken, dan zaten er vuile strepen op de was. Een plotselinge regenbui veroorzaakte paniek. En niet te vergeten de vogels…
Kortom, het was tobben aan de tobbe. En daarna nog het strijken en mangelen van de schone was! Attributen, foto’s, etc. van dit helse karwei zijn tot en met 25 juni te zien in het Heemhuis aan de Stationsstraat 73 in Deurne.  Bij de tentoonstelling verschijnt een 24 pagina's tellend gidsje met interviews en foto's. Voor een euro verkrijgbaar bij het heemhuis. 
Gratis toegang  op de tweede en vierde zondag van de maand van 14.00 tot 17.00 uur en iedere dinsdag van 19.00 tot 21.00 uu r

Prijzen Geschiedenis Online uitgereikt

 
De prijzen van de jaarlijkse Geschiedenis Online-verkiezing zijn 16 februari uitgereikt in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. De juryprijs ging naar Odilia's Dagboek, terwijl de jury de site Wat staat daer een respectabele tweede plaats toebedeelde. De publieksprijs, waarvoor tot 9 februari stemmen konden worden uitgebracht, ging naar de website Oud-Winterswijk met 2189 stemmen. Maar ook het publiek waardeerde Wat staat daer bijzonder hoog; de site eindigde op een gewaardeerde derde plaats met 1373 stemmen.

Financieel jaarverslag ter inzage met toelichting

Het bestuur streeft ernaar de financiële jaarstukken tijdig gereed te hebben om die op dinsdag 14 februari 2017 van 19.00 tot 21.00 uur in het Heemhuis ter inzage te kunnen leggen. 
Onze penningmeester Jan Adriaans zal dan aanwezig zijn om desgewenst e.e.a. toe te lichten.

Stemmen voor Geschiedenis Online Publieksprijs tot en met 9 februari
Goed nieuws! www.wat staat daer.nl, de online oefentool om spelenderwijs oude handschriften te leren lezen, maakt kans op de Geschiedenis Online Publieksprijs. Het publiek kan tot en met 9 februari stemmen. Wat staat daer is vernieuwend en slaat een brug van vroeger naar nu. Traditionele onderzoekvaardigheden worden op een digitale manier aangeleerd. Het BHIC, Regionaal Historisch Centrum Eindhoven en Regionaal Archief Tilburg sloegen hiervoor de handen ineen.

De site Wat staat daer is belangrijk voor archiefonderzoekers, maar bovenal gewoon leuk voor iedereen die van geschiedenis houdt. Er zijn verschillende soorten oefeningen voor zowel de beginners als de gevorderden, teksten ontcijferen achter je laptop of puzzelen met woorden op je mobieltje. Een brief van Vincent van Gogh, een belediging van de koning of een recept voor frikadellen. Voor ieder wat wils. Vastlopers leggen leesproblemen voor op het forum, doorzetters zetten hun tanden in de paleopuzzel.
De site www.watstaatdaer.nl heeft het al geschopt tot de shortlist van de jury, maar nu kan ook het publiek stemmen.
Stemmen kan hier:
http://www.geschiedenisonlineprijs.nl/?alias=watstaatdaernl&type=W

Let op: vergeet na het stemmen niet om je stem te bevestigen. Je krijgt daarvoor een e-mail met een link toegestuurd. Zonder bevestiging wordt je stem niet geteld.
Tip: stuur je familie een e-mail, deel het met je vrienden op Facebook en zegt het voort  

Aan de Boorden van de Peel 

Boeiende lezing van Simon van Wetten



Op woensdag 25 Januari hield de Gemertse historicus Simon van Wetten in het Cultuurcentrum voor ruim 40 bezoekers zijn nieuwste lezing: Aan de Boorden van de Peel. Een lezing, noem het beter een voordracht, over de dorpen aan de boorden van de Peel. Een voordracht, niet alleen omdat Simon zichzelf tooide met verschillende hoofddeksels, maar ook omdat enkele door Van Wetten aangewezen ‘vrijwilligers’ redes en dialogen voorlazen uit verhalen en anekdotes die verwerkt waren in de lezing.
Vooral de noordelijke Brabantse Peel kwam ter sprake, dus de lijn Deurne-Bakel-Gemert-Boekel, waarbij Deurne zelf een bescheiden plaats innam.
Voor de pauze kwam eerst de verdeling van de Peel ter sprake en zagen we dat ook niet aan de Peel grenzende gemeentes als Helmond, Aarle en Beek en Donk een strook kregen.  Daarna ging het over de essentie van het gebruik van de Peel. 

Anekdotes, waar gebeurd, ergens tussen 1300 en 1800, over de oneindige, desolate vlakte, die trouwens helemaal niet zo desolaat bleek. Er werd druk gewerkt! Schapen gehoed, heiplaggen gestoken, turfveldjes geëxploiteerd, bijenkasten bevolkt. En daar werd dus ook ruzie gemaakt. Ieder buntgrassprietje minder was er één teveel. En ‘die’ van andere dorpen waren niet te beroerd de grens over te steken en wat honing, turf of zelfs een schaap te ‘ontvoeren’. Daar volgde soms moord en doodslag uit. En om zulks dan weer te vermijden, werden de grenspalen opnieuw gesteld. Een prachtig ritueel, waarbij de delegaties van de twee concurrerende dorpen door de ruigte naar zo’n grenspaal struinden en dan werd in gezamenlijkheid en eensgezind vastgesteld dat díe paal de juiste grens markeerde. 

Wat opviel was dat de grenzen tussen de Brabantse dorpen en de ‘Overlandse’ dorpen aan de oostkant van de Peel (Limburgse/Gelderse/Pruisische) vaak het gevoeligst lagen.
Interessant ook (maar niet om trots op te zijn) was het verhaal van een rapport over mijn verre persoonlijke verwant Nicolaas van Ommeren, president-schepen van de Peellandse gemeente Bakel en Milheeze in het midden van de 18e eeuw. Van Ommeren had zich sinds zijn vestiging in Bakel in 1753 een 'ongelooflijk gezag’ aangemeten en had er jarenlang boeren afgeperst, geknoeid met de verdeling van de gemene gronden en gesjoemeld met de toepassing van de plakkaten. 

Na de pauze was ‘heircraght’ het onderwerp. Dat is de ellende die de rondtrekkende legerbenden in de diverse oorlogen met zich meebrachten en veroorzaakten. Een keur aan door Simon verzamelde gebeurtenissen kwam ten tonele.

Sprinkhanenplagen gelijk! Prachtige, tegelijkertijd droevige verhalen over Franse legertroepen die de huizen in de dorpen afbraken voor hun eigen kampvuren, over inkwartiering, brandstichting, ziekte, dood en ellende. De Tachtigjarige Oorlog, het Rampjaar 1672, de Spaanse Successieoorlog, de komst van de Franse revolutionaire soldaten in 1794, de Belgische Opstand, we hebben er hier aan de rand een hoop last van gehad!

Opmerkelijk  was  het bestaan van de zogenaamde Sauvegarde, zijnde een document dat getoond werd aan een legerbende om deze te weerhouden een dorp in te trekken. Dit document werd verkregen bij de legerleiding als dat dorp een kamp gedurende een bepaalde periode had voorzien van voedsel. Nog opmerkelijker was dat de soldaten, bij het zien van die Sauvegarde, zich er dan meestal ook aan hielden.
Na afloop keerden de bezoekers voldaan en wijzer huiswaarts.
Verslag: Klaas Hendriks (cursief: enkele citaten uit de tekst van Simon van Wetten); foto's: Leny Hendriks

Prijsuitreiking Tijdlijn Deurne III tijdens manifestatie in de kerk

Toon Kortoomsjaar afgesloten met drie evenementen


De prijswinnaars van Tijdlijn Deurne III: 1. Frans Hikspoors, 2. Gerard en Hermine Beernink en 3. de heer Van Eck. De prijzen werden uitgereikt door Bert Beulens en Conny Heldens (VVV). (Foto's: Nelly van Rijt)

In het voorbije jaar stonden diverse activiteiten in Deurne in het teken van streekromanschrijver Toon Kortooms ter herdenking van zijn honderdste geboortedag. Hij werd op 23 februari 1916 in Deurne geboren. Een jaar lang werd op verschillende manieren aandacht aan hem en zijn romans besteed. Hij was ook onderwerp van de fototentoonstelling Tijdlijn Deurne III.
Het herdenkingsjaar werd afgelopen weekend in het bijzijn van zijn dochters Rosemarie en Ingrid en andere familieleden afgesloten met drie evenementen: een manifestatie in beeld, klank en tekst in de St.-Willibrorduskerk op vrijdag 13 januari, de omdoping van de Stadhoudersweg in Toon Kortoomslaan op zaterdag 14 januari en de feestelijke bijeenkomst met onthulling van een eiken herdenkingsbeeld in het Toon Kortoomspark op zondag 15 januari. 
Toon Kortooms was een jaar lang het boegbeeld van het Palet van de Peel. Het Palet van de Peel staat voor de veelzijdige aantrekkelijkheid van de gemeente Deurne en heeft een eigen logo, waarmee Deurne zich presenteert en extra toeristen wil trekken. In 2017 is ‘muziek’ in al zijn verschijningsvormen het boegbeeld, dat via Palet van de Peel de aandacht op Deurne moet vestigen. 

Prijsuitreiking Tijdlijn Deurne III

Toon Kortooms was ook onderwerp van Tijdlijn Deurne III; de fototentoonstelling in de etalages in het centrum van Deurne. Tijdens de manifestatie op vrijdagavond 13 januari, waarbij ook burgemeester Hilko Mak aanwezig was,  werden de drie winnaars in de Tijdlijn Deurne III gekoppelde puzzelwedstrijd bekend gemaakt en de prijzen in de vorm van een pakket met een boek van Toon Kortooms en streekproducten uitgereikt. De winnaars waren getrokken uit de slechts 22 goede inzendingen.
De eerste prijs was voor Frans Hikspoors uit Liessel, de tweede voor Gerard en Hermine Beernink uit Hillegom en de derde voor de familie Van Eck uit Deurne. De familie Beernink had de wedstrijdpuzzel opgelost tijdens haar vakantie op camping De Peelbloem in Deurne. "We hebben veel gefietst en ontzettend genoten van de omgeving,” vertelde Hermine Beernink. Voor het ophalen van de prijs waren ze graag opnieuw naar Deurne gekomen. Hun overnachting hadden ze deze keer geboekt bij B&B De Goei Kamers.
Bij de uitreiking sprak Bert Beulens namens de werkgroep Tijdlijn Deurne kritisch over de mate waarin de gemeente Deurne aandacht heeft voor kunstenaars binnen de gemeentegrenzen of voor kunstenaars die vanuit Deurne naar elders verkast zijn. Hij concludeerde dat de gemeente zich allesbehalve laat voorstaan op de Deurnese kunstenaars uit de periode vanaf de 17e eeuw tot en met de huidige avant garde. In de laatste papieren gemeentegids, die al weer dateert van 2012, werden bijvoorbeeld alleen slechts tien kunstenaars genoemd uit de periode 1900-1970, inclusief Toon Kortooms. Onderstaand leest u meer over de evenementen ter afsluiting van het Toon Kortoomsjaar. Bij die evenementen was ook onze heemkundekring op enigerlei wijze betrokken.

Manifestatie in de St.-Willibrorduskerk


Foto's van de heemkundekring ondersteunden de teksten van Lisette van Erp en Jan Casper van Beek. Voor zijn bijdrage aan de manifestatie waren er ook bloemen van Hans van Hoek. (Foto's Nelly van Rijt)

De duopresentatoren Lisette van Erp en Jan Casper van Beek schetsten tijdens de manifestatie 'De Peel in beeld en Toon Kortooms in tekst, beeld en muziek' het natuurgebied de Peel en de ontwikkelingen die bewoners en gebied in de eerste helft van de vorige eeuw doormaakten. Dat gebied en die ontwikkelingen vormden het decor van de streekromans van Toon Kortooms, zodat voor de sfeerbeelden ruimschoots uit de romans van Kortooms kon worden geciteerd. Een beeldende compilatie van teksten die een betere microfoon had verdiend; bijvoorbeeld in de vorm van een headset voor elke presentator. Dat zou hun inspanningen meer recht hebben gedaan en het publiek veel meer hebben laten genieten van hun doortimmerde verhaal.
Aan deze manifestatie verleenden het Vrijetijdsorkest o.l.v. gastdirigent Marc van Kessel en de werkgroep Beeld en Geluid van onze heemkundekring hun medewerking. Het VTO ging met 'de tijd mee' en speelde toepasselijke muziek bij elke belichte episode. Het ontpopte zich zelfs, aangeland bij de naoorlogse jaren, tot een orkest met een echte bigbandsound à la The Ramblers in een arrangement van de verhinderde dirigent Theo Lokin. Maar het bleek ook nog gedragen melancholie in huis te hebben aan het einde van deze terugblik. 
Hans en Anneke van Hoek van de werkgroep Beeld en Geluid hadden uit het archief van onze heemkundekring verrassende, want weinig geziene, en mooie sfeerfoto’s tevoorschijn weten te toveren die de teksten krachtig onderstreepten. Voor wie het allemaal nog eens na wil lezen: de tekst is voor 7,50 euro te bestellen via info@willibrorduskerkdeurne.nl
De organisatie van de Concertcyclus in de St.-Willibrorduskerk programmeert elk jaar, naast de concerten, een laagdrempelige manifestatie m.m.v. het Deurnese verenigingsleven. Deze keer werd daarvoor de afsluiting van het Toon Kortoomsjaar aangegrepen en de start van het nieuwe thema van Palet van de Peel: muziek.

Stadhoudersweg voortaan Toon Kortoomslaan


Leerlingen van het Peelland College zorgden voor de muzikale aankleding. Ingrid en Rosemarie Kortooms en wethouder Marinus Biemans bij het zojuist door hen onthulde straatnaambord. Als dank voor hun medewerking en als aandenken kregen Tony en Han Goossens het nu overbodige straatnaambord Stadhoudersweg. (Foto's Leny Hendriks)

Zaterdag 14 januari werd de Stadhoudersweg in Deurne omgedoopt in Toon Kortoomslaan. Voor deze feestelijke gebeurtenis werden genodigden ontvangen in een tent op het terrein van Gotax aan de betreffende weg. Leerlingen van het Peelland College zorgden voor de muzikale omlijsting.
Wethouder Marinus Biemans verwelkomde de genodigden, met name de dochters Rosemarie en Ingrid Kortooms en Han en Tonie Goossens van taxibedrijf Gotax. Het bedrijf heeft als enige zijn adres aan de Stadhoudersweg. Biemans keek terug op het Toon Kortoomsjaar en memoreerde Toon Kortooms als een gewaardeerde streekromanschrijver die bekend was en nog steeds is in binnen- en buitenland en in Nederland het grootste aantal verkochte exemplaren van een roman op zijn naam heeft staan. Hij sprak zijn waardering uit voor de vele activiteiten tijdens het Toon Kortoomsjaar die  Deurne op de kaart hebben gezet. Zo heeft het Toon Kortooms Park ruim 10.000 bezoekers gehad. Angelique Willems van dat park heeft er jarenlang voor geijverd om een straat in Deurne vernoemd te krijgen naar de schrijver. De gemeente besloot onlangs, met instemming van Ingrid en  Rosemarie Kortooms en na overleg met onze heemkundekring, de Stadhoudersweg om te dopen in Toon Kortoomslaan. Hiermee gingen ook Han en Tonie Goossens, eigenaren van Gotax, akkoord.

Voorafgaand aan de onthulling van het straatnaambord las Martien van Rijt voor uit de roman De Zwarte Plak. Hij had speciaal gekozen voor een gedeelte waarin Jack Goossens, de vader van Han,  voorkomt. Daarna trotseerde iedereen de sneeuw  en regen om aanwezig te zijn bij de onthulling van het bord door Rosemarie en Ingrid Kortooms. Wethouder Biemans bood vervolgens de dames  als herinnering een straatnaambord aan. Na een toost bedankten  Rosemarie en Ingrid iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan de activiteiten in het Toon Kortoomsjaar. Ze hadden enorm genoten en hun helaas overleden moeder zou het ook geweldig hebben gevonden, aldus de dames. En dat hun vaders naam gegeven was aan een laan en niet aan een straatje of steegje, daarmee waren ze wel heel vereerd.
Wethouder Biemans bedankte Han en Tonie Goossens voor hun medewerking en bood hen een boek van Toon Kortooms aan en ter herinnering het straatnaambord van de Stadshoudersweg.

Herdenkingsbeeld Toon Kortoomsjaar onthuld in Toon Kortooms Park



Davy, Angelique en Gerald Willems verwelkomen de genodigden. Ingrid en Rosemarie werden bij de onthulling van het herdenkingsbeeld geassisteerd door 'Beekman & Beekman' (Foto's Nelly van Rijt)

Tijdens een gemoedelijke bijeenkomst in restaurant De Veenderij op het Toon Kortoomspark van Angelique, Gerald en Davy  Willems werd zondag 15 januari door genodigden genoten van koffie, thee, gebakje en een drankje en natuurlijk van de  sketches en liedjes van Frans van de Pas en Tonny Wijnands. Ook deze bijeenkomst aan de Griendtsveenseweg in Deurne stond in het teken van de afsluiting van het Toon Kortoomsjaar. 
Om dat nog maar eens te onderstrepen liepen er figuren uit het wagenspel Klapzoen rond. Het spel werd geschreven door Martien van Rijt. Hij werd daarvoor geïnspireerd door de roman Beekman en Beekman van Toon Kortooms. Toneelvereniging De Klotlanders voerde het wagenspel afgelopen zomer diverse keren met succes op. 
Gerald Willems liet in zijn welkomstwoord de hoogtepunten van het Toon Kortoomsjaar de revue passeren; met name ook die voor het Toon Kortooms Park. Wethouder Helm Verhees sprak zijn waardering uit voor initiatiefrijke ondernemers als de familie Willems. En in het verlengde daarvan zei hij er ook alle vertrouwen in te hebben dat de kiosk, geschonken door Fafare St.- Willibrordus uit Neerkant, op het park een goede bestemming zou krijgen.  
Waarom die acteurs aanwezig waren, bleek even later. Zij troonden de genodigden mee naar de tuin op het park om getuige te zijn van de onthulling door Rosemarie en Ingrid Kortooms van een beeld. Het beeld is gemaakt door Roel van Wijlick uit Venlo. Met een elektrische kettingzaag zaagt hij, vaak ter plekke, beelden uit inlands eiken. In dit geval stond het beeld al kant en klaar verdekt opgesteld in de tuin. Na de onthulling bleek het te bestaan uit een boek en een schrijvende hand. Vervolgens bracht Van Wijlick op de achterkant van het beeld de jaartallen 1916-2016 aan. Een blijvende herinnering aan de schrijver en het Toon Kortoomsjaar.